Του Δρα Αντώνη Στ. Στυλιανού, Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Η κλιμακούμενη κρίση στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τη σύγκρουση ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν και τις επιπτώσεις στη διεθνή ενεργειακή ασφάλεια, αναδεικνύει με ιδιαίτερη ένταση τη μετατόπιση του παγκόσμιου γεωπολιτικού βάρους. Στο επίκεντρο αυτής της μετατόπισης βρίσκεται η Κίνα, η οποία επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε ρόλο σταθεροποιητή και στρατηγικού ανταγωνιστή της Δύσης, αξιοποιώντας τις σχέσεις της με τη Ρωσία και το Ιράν.
Η πρόσφατη συνάντηση του Xi Jinping με τον Sergei Lavrov κατέδειξε τη σημασία που αποδίδει το Πεκίνο στη στρατηγική του σύμπραξη με τη Μόσχα. Ο Κινέζος ηγέτης χαρακτήρισε τη σχέση αυτή «πολύτιμη», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για βαθύτερο συντονισμό και αμοιβαία στήριξη. Σε μια περίοδο όπου η διεθνής τάξη δοκιμάζεται, η σύγκλιση Κίνας και Ρωσίας δεν αποτελεί απλώς διπλωματική επιλογή, αλλά στρατηγική απάντηση στην αμερικανική επιρροή.
Παράλληλα, η Ρωσία εμφανίζεται έτοιμη να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας και άλλων χωρών, προσφέροντας αύξηση των προμηθειών ενέργειας ως αντιστάθμισμα στις διαταραχές που προκαλεί η κρίση στον Περσικό Κόλπο και, ιδίως, στα Στενά του Ορμούζ. Η ενεργειακή διάσταση δεν είναι απλώς οικονομική αλλά βαθιά γεωπολιτική. Ο έλεγχος της
ροής ενέργειας μετατρέπεται σε εργαλείο ισχύος, επηρεάζοντας τόσο τις αγορές όσο και τις διεθνείς συμμαχίες.
Την ίδια στιγμή, η Κίνα επιχειρεί να προβάλλει τον εαυτό της ως δύναμη σταθερότητας και εν δυνάμει διαμεσολαβητή. Η αυξημένη διπλωματική κινητικότητα, με ηγέτες από την Ευρώπη, τον Αραβικό κόσμο και την Ασία να αναζητούν επαφή με το Πεκίνο, αποτυπώνει την προσδοκία ότι η Κίνα μπορεί να ασκήσει επιρροή στο Ιράν και να συμβάλει στην αποκλιμάκωση. Ωστόσο, αυτή η προσδοκία συγκρούεται με μια πιο σύνθετη πραγματικότητα.
Η σχέση Κίνας - Ιράν, αν και εκτεταμένη, παραμένει ασύμμετρη. Το Πεκίνο αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Τεχεράνης και τον βασικό αγοραστή του ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας περίπου το 90% των εξαγωγών του. Μέσω αυτής της οικονομικής σχέσης, η Κίνα προσφέρει στο Ιράν κρίσιμη οικονομική ανάσα, υπονομεύοντας στην πράξη την αποτελεσματικότητα των δυτικών κυρώσεων. Παράλληλα, διευκολύνει την πρόσβαση του Ιράν σε τεχνολογίες διπλής χρήσης και σε εναλλακτικά χρηματοπιστωτικά δίκτυα. Ωστόσο, η Κίνα αποφεύγει συστηματικά να δεσμευτεί σε άμεση στρατιωτική
υποστήριξη. Η στάση της χαρακτηρίζεται από στρατηγική επιφυλακτικότητα, επιδιώκοντας να διατηρεί τα οφέλη της συνεργασίας με το Ιράν χωρίς να διακινδυνεύει, όμως, τις σχέσεις της με άλλες ισχυρές περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αυτή η ισορροπία αποκαλύπτει τον πραγματικό πυρήνα της κινεζικής
εξωτερικής πολιτικής, ήτοι όχι ιδεολογική συμμαχία, αλλά πραγματιστική διαχείριση συμφερόντων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια ενός άτυπου «άξονα αυταρχικών κρατών» που περιλαμβάνει την Κίνα, τη Ρωσία, το Ιράν και, σε μικρότερο βαθμό, την Βόρεια Κορέα, αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται για τυπική συμμαχία, αλλά για ένα δίκτυο συγκλινόντων συμφερόντων που επιδιώκει να αναδιαμορφώσει πτυχές της διεθνούς τάξης προς ένα λιγότερο φιλελεύθερο πρότυπο. Εν κατακλείδι, η κρίση στη Μέση Ανατολή λειτουργεί ως καταλύτης για την ανάδειξη της Κίνας σε κεντρικό γεωπολιτικό παίκτη. Ωστόσο, η δυνατότητά της να λειτουργήσει ως ουδέτερος διαμεσολαβητής περιορίζεται από τις ίδιες τις
στρατηγικές της επιλογές. Η Κίνα δεν είναι απλώς παρατηρητής, αλλά ταυτόχρονα εταίρος, ανταγωνιστής και διαμορφωτής ενός νέου, πιο σύνθετου διεθνούς συστήματος.
